Koffiekamer Terug naar discussie overzicht

Klimaatdiscussie: opwarming aarde door mens of natuur

1. Beperktedijkbewaking 23 januari 2026 23:55

   auteur info

   • Beperktedijkbewaking

     Lid sinds: 05 sep 2003

     Laatste bezoek: 12 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 13635

     Gegeven: 17454

   •    Aantal posts: 27.453

   quote:

   !@#$!@! schreef op 17 januari 2026 19:11:

   Als we het filosofisch gaan benaderen :-)
   Waarheid is een ander woord voor realiteit. De realiteit is non-duaal. Onze hersenen en daarmee ook onze taal kan alleen bestaan in dualiteit. (en kan de non-dualiteit daarmee nooit bevatten)
   Een groep kan dus nooit facetten van de waarheid met elkaar delen hierdoor. De waarheid is immers niet over te brengen doordat taal de beperkende factor is. Taal kan altijd maar een deel van de waarheid over brengen. Onze hersenen kunnen alleen denken in concepten. Concepten over de waarheid. Maar nooit de waarheid zelf.
   
   Quantum Mechanica is wat dat betreft een mooie wetenschap om hier meer vat op te krijgen.
   Denk aan Schrodingers cat, of licht dat deeltjes en golven tegelijk is. Allemaal hints hoe voor ons 2 aparte (duale) staten toch tegelijk kunnen bestaan. (non-duaal)
   Maar ook hoe (duale) concepten die wij gebruiken om de realiteit te snappen in die realiteit niet bestaan op zichzelf. Concepten zoals tijd Of ruimte bv. Ruimtetijd is de beste benadering. We zien ze als apart, maar dat is alleen in ons denken. In de realiteit zijn ze 1 geheel.
   Naar andermans waarheid luisteren is dus onmogelijk.
   ....
   Zo en na dit domme gelul ;-) nu weer terug naar het klimaat haha :-)
   

   Het is weekend, dus tijd om al dan niet dom terug te lullen.
   Je gooit allerlei termen en begrippen t/m 'Schrödingers kat' zonder ze te definiëren door elkaar, om zo tot een vaag kletsverhaal te komen waar wel meer filosofen last van hebben. Omdat de meeste mensen het toch niet snappen wordt dan vaak naar QM verwezen om eea een wetenschappelijk tintje te geven. Door mensen die het zelf ook niet echt snappen, het blijft iets van klok en klepel... Gelukkig noem je het zelf ook "dom gelul".
   
   QM is veel exacter dan je denkt, en begint steeds meer aan de ons meer vertrouwde en technisch bruikbare macroscopische wereld te raken (denk aan quantum-computing). Lees dit maar eens:
   www.nature.com/articles/d41586-026-00...
   
   Hele klonten natrium blijken (om in jouw woordkeus te blijven) duaal te zijn. Zo'n klont kan tegelijk op verschillende plekken 'zitten'. Iets wetenschappelijker gezegd: hun golffunctie heeft meerdere lokale maxima, op enige afstand van elkaar. Tot door een waarnemer*) vastgesteld wordt waar het klontje zit en de golffunctie 'in elkaar klapt'. Daarvoor bevindt het systeem zich in wat men een superpositie van locaties noemt.
   
   Andere voorbeelden van QM-'macroscopicity’ zijn te vinden in de biologie, bijv. bij fotosynthese in planten. Roodbortsjes gebruiken het kwantummechanische tunneleffect om zich te oriënteren, zie bv:
   www.ox.ac.uk/news/science-blog/quantu...
   
   Het tunneleffect is een wat extremere variant van superpositie. Hierbij is de golffunctie voorbij een zekere potentiaalbarrière zeer zwak, m.a.w. de kans om een 'deeltje' buiten die barrière aan te treffen is zeer klein.
   Extreem voorbeeld: xenon-124 heeft een halfwaardetijd van 1,8 x 10**22 jaar (het traagste radioactieve verval ooit gemeten).
   
   Hier komt Schrödingers kat om de hoek kijken. Of letterlijk uit de doos. "Tell Schrödinger I survived!"
   Die kat heeft geen zin om mee te werken, zie bijlage. Leuk!
   
   *) Ik gebruik hier heel nadrukkelijk het woord 'waarnemer', en niet 'waarneming'. Maar dat is een verhaal op zich.

   Bijlage:
2. Fiori 24 januari 2026 00:11

   auteur info

   • Fiori

     Lid sinds: 10 sep 2025

     Laatste bezoek: 11 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 583

     Gegeven: 151

   •    Aantal posts: 437

   Gerard 't Hooft in een recent interview: "We know superposition in the macroscopic world is nonsense. That's clear. And I believe that in the microscopic world it's clearly nonsense, too."
3. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 00:20

   auteur info

   • Beperktedijkbewaking

     Lid sinds: 05 sep 2003

     Laatste bezoek: 12 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 13635

     Gegeven: 17454

   •    Aantal posts: 27.453

   Fiori, ergens verwachte ik al een reactie van je, haha! (Alleen niet via dit medium, maar des te leuker).
   Zeg hem maar een keer dat solderen wel degelijk een 'superpositie' is, van het ene metaal op het andere...
4. Fiori 24 januari 2026 00:27

   auteur info

   • Fiori

     Lid sinds: 10 sep 2025

     Laatste bezoek: 11 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 583

     Gegeven: 151

   •    Aantal posts: 437

   quote:

   Beperktedijkbewaking schreef op 24 januari 2026 00:20:

   Fiori, ergens verwachte ik al een reactie van je, haha! (Alleen niet via dit medium, maar des te leuker).
   Zeg hem maar een keer dat solderen wel degelijk een 'superpositie' is, van het ene metaal op het andere...
   

   www.scientificamerican.com/article/br...
   
   Ruim een maand geleden hadden Gerard en ik het nog over superpositie. 63 jaar geleden deed ik hem een voorstel voor een weddenschap, nl. dat hij de nobelprijs zou winnen. Op de ene locatie accepteerde hij wel de weddenschap. Tegelijkertijd weigerde hij op een andere plaats de weddenschap.
5. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 01:08

   auteur info

   • Beperktedijkbewaking

     Lid sinds: 05 sep 2003

     Laatste bezoek: 12 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 13635

     Gegeven: 17454

   •    Aantal posts: 27.453

   quote:

   prince john schreef op 17 januari 2026 21:40:

   De invloed op het aardse klimaat vanuit het heel-al?
   Wanneer we toch het kleine en grote er bij halen...misschien nog even projecteren ?
   www.youtube.com/watch?v=qc_GGrW4yUk&a...
   
   Fijn weekend,
   Prince John
   

   Om apestaart te citeren: wat een gelul!
   De man gooit allerlei termen en begrippen (zonder ze nader) te definiëren door elkaar, om zo tot een vaag kletsverhaal te komen waar wel meer fantasten last van hebben. Omdat de meeste mensen het toch niet snappen wordt dan vaak naar QM verwezen om eea een wetenschappelijk tintje te geven.
   
   Maar deze man gaat echt in de overdrive. Gooit er ook nog wat wiskundige termen tegenaan, zoals "vector tensor field". Maar Lie-groepen noemt hij niet. Heeft hij ooit van de Atlas of Finite Groups gehoord? Pure wiskunde die de massa's van hadronen verklaart. Bij Martin Veltman sloeg ik er ooit steil van achterover, het is is meer dan een halve eeuw geleden maar ik herinner me het als de dag van gisteren.
   
   De gek speelt ook nog even leentjebuur bij de speciale relativiteitstheorie, met zijn 'event horizon'.
   Beste Prince from Heaven, verspil geen tijd aan dat geklets. Dan liever Zen.
   Of het klimaat, het wordt tijd dat we het daar weer over gaan hebben.
   
   Hoewel astrofysische processen ook bij het klimaat een rol spelen. Veel Noorderlicht (dus zonnewind) de laatste dagen. Dat beïnvloedt het aardmagnetisch veld, en daarmee de inval(shoek) van kosmische straling (lees hoogenergetische protonen). Die hebben via allerlei secundaire ionisatieprocessen weer invloed op de wolkenvorming. Dat zegt althans de groep van de Deen Svensmark, en ik denk dat ze tot zover gelijk hebben. (Sowieso kunnen Denen bij mij op dit moment niet kapot.)
   
   Kosmische zaken hebben dus effect op ons 'weer'. Ronald Engels koppelt dit aan langdurige zonnecycli en voorspelt dan ook een (afkoelend) effect op het lange-termijnklimaat. Ik ben daar niet van overtuigd.
   Helaas zijn we beiden te oud om mee te maken wie er gelijk krijgt....
6. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 01:15

   auteur info

   • Beperktedijkbewaking

     Lid sinds: 05 sep 2003

     Laatste bezoek: 12 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 13635

     Gegeven: 17454

   •    Aantal posts: 27.453

   quote:

   Fiori schreef op 24 januari 2026 00:27:

   [...]
   www.scientificamerican.com/article/br...
   
   Ruim een maand geleden hadden Gerard en ik het nog over superpositie. 63 jaar geleden deed ik hem een voorstel voor een weddenschap, nl. dat hij de nobelprijs zou winnen. Op de ene locatie accepteerde hij wel de weddenschap. Tegelijkertijd weigerde hij op een andere plaats de weddenschap.
   

   En toen hij jaren later die prijs kreeg was hij nergens te bereiken, zo luidt het verhaal. Zat kennelijk aan de andere kant van de potentiaalbarrière...
   
   PS. Heb jij enig idee waarom Veltman en 't Hooft uiteindelijk ruzie kregen?
7. Fiori 24 januari 2026 01:24

   auteur info

   • Fiori

     Lid sinds: 10 sep 2025

     Laatste bezoek: 11 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 583

     Gegeven: 151

   •    Aantal posts: 437

   quote:

   Beperktedijkbewaking schreef op 24 januari 2026 01:15:

   [...]En toen hij jaren later die prijs kreeg was hij nergens te bereiken, zo luidt het verhaal. Zat kennelijk aan de andere kant van de potentiaalbarrière...
   
   PS. Heb jij enig idee waarom Veltman en 't Hooft uiteindelijk ruzie kregen?
   

   Hij zou van mij 25 gulden krijgen, maar als hij later de nobelprijs zou ontvangen zou ik de daarbij horende geldprijs krijgen. Hij wegerde de weddenschap. Toch goed van allebei.
   Over die ruzie is wel eens wat gepubliceerd, o.a. in de biografieën die over beiden zijn verschenen. Als hij mij al iets meer zou hebben verteld zou ik dat natuurlijk hier niet zeggen.
8. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 02:42

   auteur info

   • Beperktedijkbewaking

     Lid sinds: 05 sep 2003

     Laatste bezoek: 12 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 13635

     Gegeven: 17454

   •    Aantal posts: 27.453

   quote:

   Fiori schreef op 24 januari 2026 00:27:

   [...]
   www.scientificamerican.com/article/br...
   
   Ruim een maand geleden hadden Gerard en ik het nog over superpositie.
   ...
   

   QM is nonsens, zegt 't Hooft. Brrr...
   Ik ben afgestudeerd bij een leerling van Heisenberg. De 'vader' van de QM, zoiets zei Oppenheimer later. Bij bijna alles wat Gerard zegt in dat Sc.Am. interview gaan mijn haren recht overeind staan. QM is zo mooi!
   
   En krachtig. Ik zelf berekende puur theoretisch de geleidingseigenschappen van verdunde Indiumn-legeringen, op basis van QM (en de QM-versie van de Boltzmann-vergelijking, voor mij is Boltzmann van het niveau Maxwell, Planck en zelfs Einstein). Ze kwamen aardig overeen met de experimentele waarden die toen ongeveer tegelijkertijd bij de VU in Amsterdam gemeten werden.
   
   Waarom zoekt Gerard toch zo wanhopig naar zijn 'hidden variables'? Ikke niet snappe.
   Maar wie ben ik? Mij past de nodige bescheidenheid. Toen ik nog moest afstuderen was Gerard al gepromoveerd, en had hij al een begin gemaakt met zijn Nobelprijs winnende werk.
   
   Bovendien heb ik na enige jaren de theoretische fysica verlaten en ben ik aan 'dijken' gaan rekenen. Het echte macroscopische werk, en maatschappelijk relevanter (althans op korte termijn) dan wat ze bij CERN allemaal uitvogelen. Maar in mij zit nog het 14-jarige jochie dat zeker wist natuurkunde te gaan studeren en toen al belde met prof. Cees de Jager van de Utrechtse sterrenwacht.
   
   Van de moderne theoretische fysica snap ik weinig meer, maar ik weet waar ze vandaan komen en ik weet nog zo'n beetje hoe theoretici denken. Gerard was en is anders. Een uitzondering, maar wel een geniale uitzondering.
9. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 03:10

   auteur info

   • Beperktedijkbewaking

     Lid sinds: 05 sep 2003

     Laatste bezoek: 12 mrt 2026

   • Aanbevelingen

     Ontvangen: 13635

     Gegeven: 17454

   •    Aantal posts: 27.453

   quote:

   Fiori schreef op 24 januari 2026 01:24:

   [...]
   Hij zou van mij 25 gulden krijgen, maar als hij later de nobelprijs zou ontvangen zou ik de daarbij horende geldprijs krijgen. Hij wegerde de weddenschap. Toch goed van allebei.
   Over die ruzie is wel eens wat gepubliceerd, o.a. in de biografieën die over beiden zijn verschenen. Als hij mij al iets meer zou hebben verteld zou ik dat natuurlijk hier niet zeggen.
   

   Dat begrijp ik. De biografie van Veltman heb en heb ik gelezen. Ergens wordt daarin de gravin van Limburg-Stierum genoemd, die woonde bijna naast het 'Theoretische Instituut' aan de Maliesingel. Daar ben ik vaak geweest om mijn afstudeerscriptie te bespreken met die 'leerling' van Heisenberg (inmiddels prof in de VS en wegens een 'sabbatical' in Utrecht) die daar in pension was. Hij had tijd genoeg om mij te vertellen over dat beroemde Labor in Leipzig, de 'craddle' of the QM. Uren heb ik aan zijn lippen gehangen, terwijl de huishoudster van de gravin thee kwam brengen.
   
   Daar, in Leipzig, heb ik een keer voor de deur gestaan, nog in de DDR-tijd. Het was een kleine onooglijke deur. Maar ik beefde bijna, wetend dat 'allen' uit heel Duitsland en half Europa daar ooit doorheen waren gegaan. Niet alleen Heisenberg, ook Schrödinger, Einstein, Debye etc.
10. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 04:37

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    quote:

    Beperktedijkbewaking schreef op 24 januari 2026 03:10:

    [...]...
    Daar, in Leipzig, heb ik een keer voor de deur gestaan, nog in de DDR-tijd. Het was een kleine onooglijke deur. Maar ik beefde bijna, wetend dat 'allen' uit heel Duitsland en half Europa daar ooit doorheen waren gegaan. Niet alleen Heisenberg, ook Schrödinger, Einstein, Debye etc.
    

    Vervolg.
    Heisenberg (wiens biografie ik ook heb gelezen) was eigenlijk een soort vakidioot, die in de nazitijd en ook daarna onverdroten doorwerkte aan zijn ideaal: een beheerste nucleaire kettingreactie, ten behoeve van vreedzame kernenergie. Hij experimenteerde zelfs al met voorlopers van wat men later splijtstofstaven zou gaan noemen, al had hij dat idee eigenlijk gepikt van de nazi-fysicus Kurt Diebner.
    
    Wat ze geen van beiden door hadden was dat het uranium waar ze over beschikten (afkomstig uit Belgisch Kongo!) totaal ongeschikt was: veel te weinig U238 tussen het normale U235. De Amerikanen (eigenlijk bijna allemaal uitgeweken Europeanen, laat Trump het niet horen) hadden het wel door en begonnen als de wiedeweerga hun uranium te verrijken, o.a. in New York. Vandaar de naam Manhattan project.
    Het leidde tot die eerste bekende plof in Los Alamos.
    
    Niels Bohr heeft na de oorlog kritiek uitgeoefend op Heisenberg vanwege diens doorwerken in nazi-Duitsland. Ik vind die kritiek onterecht, Heisenberg was als een burgemeester in oorlogstijd. Bovendien minder makkelijk door de geallieerden in een geheime operatie 'op te halen' dan Bohr uit Denemarken.
    
    Bohr heeft als eerste de spectraallijnen van waterstof kwantummechanisch berekend. Dat was knap voor die tijd, maar Heisenberg had een veel dieper begrip van de QM, getuige zijn verstrekkende 'onzekerheidsrelaties'.
    Iets waar Gerard 't Hooft dus vanaf wil. Het doet me denken aan het determinisme in het begin van de 19e eeuw. De gang der planeten was volledig verklaard, "de fysica was af". Gerard is een genie maar kent de geschiedenis niet.
    
    Wat is dat toch met die genieën? Stephen Hawking liet zijn sprekende computer ook al zeggen: "We hebben God niet meer nodig om de wereld te verklaren". Nee, dat kunnen de heidenen zelf wel, zei de theoloog Miskotte. (Ja, ik ken als mannenbroeder mijn bronnen.)
    Hawking miskende de door Jezus' naastenliefde geïnspireerde liefdevolle zorg die hij dagelijks nodig had en kreeg. Dát is de rol van hoopvolle religie in dit immense heelal, Stephen.
12. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 05:30

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    Wat zegt 't Hooft nog meer in dat Scientific American artikel? Onder andere dit:
    
    "I think it is natural for science that we cannot always have an infinitely continuous stream of discoveries...
    I just saw the news from CERN, for instance, that they’ve detected in new channels the absence of CP [charge parity] symmetry. This is a very important finding but not an earth-shattering one. [....]
    In the past few centuries there were long periods in which very little seemed to be happening. James Clerk Maxwell joined electricity and magnetism in the late 1800s, and around 1900 Max Planck made the first observations about energy being quantized. In reality, of course, many things did happen in other fields such as statistical physics".
    
    Vertel mij wat! Ik had het al over Boltzmann... Enfin, Gerard gaat door:
    
    "Look at astronomy right now; the astronomers have their great moments all the time, and you can’t say there’s a dull moment at all! They’re discovering many new things in the universe as their telescopes become bigger and more accurate and as they use more and more fundamental scientific techniques to enhance their resolution."
    
    Hier ben ik in alle bescheidenheid het helemaal met hem eens. De astrofysici en de kosmologen verbazen ons maandelijks. Ik ben oud, maar hoop in mijn leven nog een keer een detectie van het "Oh my God particle" mee te maken, of beter gezegd een O-mijn-god-deeltje. De echte woestelingen schijnen een paar keer per eeuw gedetecteerd te kunnen worden.
    www.youtube.com/watch?v=BKw8n2OtQ_Q
    
    Ik kom er hieronder op terug. Off-topic? Wees gerust klimaatbezorgden, ik ben via een lange omweg weer naar het klimaat toe aan het schrijven.
13. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 06:21

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    Het Oh my God particle dus.
    Bij normale 'kosmische straling' praten we over deeltjes (voornamelijk protonen) met energieën tot ca 100 GeV, heel misschien 1000 Gev (G staat voor 1 miljard, 1000 GeV is dus 1000.000.000.000 eV). Het is de straling die astronauten ervaren, en jij ook een beetje bij een intercontinentale vlucht.
    Met poster Gokker had ik het er vaak over (en lag ik vaak in de clinch), hij had er verstand van. Jammer dat hij er niet meer is.
    
    Door het aardmagnetisch veld worden die deeltjes afgebogen en vliegen langs de aarde, of dringen in de poolgebieden door tot de atmosfeer. De zonnewind kan daar invloed op hebben, maar dat is een ander verhaal (waar Ronald Engels het vaak over heeft).
    Zelden bereiken ze het aardoppervlak, en zeker niet rond de evenaar.
    
    Bij de OhmijnGod deeltjes is het anders. Dan kan je nog zo'n acht nullen aan bovenstaand getal toevoegen. Ze worden zelden gedetecteerd:
    www.allesoversterrenkunde.nl/!/actuee...
    
    Die zijn zo energetisch (denk aan E = mc2) dat ze zich van het aardmagnetisch veld weinig aantrekken, ze kunnen overal op aarde neerkomen. Vermoedelijk veroorzaken ze ook minder ionisaties in de atmosfeer dan hun 'langzamere' broeders (Bragg effect).
    Misschien een zeldzaam soort bliksem, maar wie let daarop?
14. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 07:02

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    Bliksem dus.
    Zag het onlangs nog op tv, gewone bliksems, mooie foto's (niet zo makkelijk), maar totaal onbegrepen. Een stukje plasmafysica waar zowel Nobelprijswinnaars als simpele dijkbewakers nog maar weinig van snappen. En toch wil men die bliksem gaan 'containen' in een fusiereactor.
    
    Vergeet het. 55 jaar geleden hoorde ik op het toenmalige instituut voor plasmafysica in Jutphaas ('Rijnhuizen'): "Nog 30 jaar".
    25 jaar geleden las ik in de NRC: "Nog 30 jaar".
    Nu hoor ik weer: "Nog 30 jaar."
    
    Forget it. Niks geen fusie, gewoon splijtingsreactoren, de oude droom van Werner Heisenberg.
    Het kan tegenwoordig op een veilige manier, ook met kleine (thorium) reactors. Brandstof genoeg (U), incl. kweek van Pu.
    
    Geen fossiele brandstof, geen CO2 uitstoot. In principe op de lange duur goedkoop. Genoeg diepe lagen op de wereld om radioactief afval vele halveringstijden lang op te bergen. Weet trouwens dat aardwarmte en vulkanisme voor een deel ook het gevolg zijn van kernsplijting diep in onze oude planeet.
    
    Geitenwollen sokken die tegen steenkool en olie maar ook tegen kernenergie zijn, zijn niet goed snik. Het is vergrijsd stupide groen, en links is het al helemaal niet. Het CO2 gehalte in de atmosfeer stijgt, dat staat vast. Over de gevolgen voor het klimaat kan en mag je twisten, maar waarom het onzekere voor het zekere nemen?
    
    Tussen alle 'kwaden' is kernenergie de minst kwade.
15. Beperktedijkbewaking 24 januari 2026 10:06

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    quote:

    Beperktedijkbewaking schreef op 24 januari 2026 06:21:

    Het Oh my God particle dus.
    Bij normale 'kosmische straling' praten we over deeltjes met energieën tot ca 100 GeV, heel misschien 1000 Gev. Het is de straling die astronauten ervaren, en jij ook een beetje bij een intercontinentale vlucht.
    ...
    Bij de OhmijnGod deeltjes is het anders. Dan kan je nog zo'n acht nullen aan bovenstaand getal toevoegen. ...
    

    Waar komen die super-energetische deeltjes, veel energetischer (zet er maar 10 nullen ofzo achter) dan wat men in CERN vermag, vandaan? Niet van 'gewone' supernova's, niet van quasars. Van botsende zwarte gaten? O ja, hoe dan?
    
    Men weet het niet. We weten niks. We zijn miniscule vliegjes in een immens en wreed heelal.
    Maar er was, los van het fysische heelal, een Geest die ons zag. We noemen hem God, JWEH of Allah, mijn part Boeddha.
    Mogelijk hebben wij Hem zelf verzonnen, als laatste product van de evolutie van homo sapiens, zoals beschreven door Teilhard de Chardin, Pauwel Slurink uit Nijmegen of Yuval Noah Harari.
    
    Die Geest zond profeten naar de mensheid, om hen te troosten en hen de weg te wijzen. Een van hen mocht zich zelfs zijn Zoon noemen. Daarom werd hij door ons mensapen bruut afgeslacht en gekruisigd. En moorden we er nog steeds op los, in Gaza en Oekraïne, wie weet weer Iran. Javanen onderdrukken als de nieuwe kolonisators de Papoea's, dat hebben ze goed van ons geleerd.
    
    Maar ik geloof. In Jezus, de foutloze mens die vrede en liefde predikte. Ik hoop nog enige jaren te leven, maar bij mijn crematie moet de Markus Passion van Telemann gespeeld worden. Het begint met de zware bas van zwaartekrachtgolven. En ik zie de wolken die ik de laatste twintig jaar zoveel beter ben gaan begrijpen.
    music.youtube.com/watch?v=B7G0qQSeLsY...
16. Pac-Man 24 januari 2026 11:57

    auteur info

    • Pac-Man

      Lid sinds: 13 dec 2024

      Laatste bezoek: 11 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 1980

      Gegeven: 3040

    •    Aantal posts: 2.515

    Je schrijft gelukkig nog mooie stukken BDB, dacht je al een tijd niet meer te zien, maar kennelijk keek ik niet op het juiste draadje.
    Heb altijd maar zo’n 3 bladzijden open van 3 draadjes (Intel/Trump/ Jetten) op mijn telefoon, dus dan mis je nog weleens iets.
17. Beperktedijkbewaking 25 januari 2026 22:41

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    quote:

    Pac-Man schreef op 24 januari 2026 11:57:

    Je schrijft gelukkig nog mooie stukken BDB, dacht je al een tijd niet meer te zien, maar kennelijk keek ik niet op het juiste draadje.
    Heb altijd maar zo’n 3 bladzijden open van 3 draadjes (Intel/Trump/ Jetten) op mijn telefoon, dus dan mis je nog weleens iets.
    

    Over Trump ben ik zo ontstemd dat ik op dit moment maar niks in de Trump-draad schrijf. Ik ben bang dat ik dan zeer onchristelijke taal ga uitslaan.
18. prince john 26 januari 2026 16:15

    auteur info

    • prince john

      Lid sinds: 02 aug 2022

      Laatste bezoek: 11 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 1778

      Gegeven: 407

    •    Aantal posts: 4.971

    Klimaat-religie;)
    Anno 2026...jammer dat er hiero mensen zijn die geloven dat jezus over het water liep...
    Dacht dat we het hiero to-the-point konden houden.
    
    Any way, fijne avond!
    
    mvrgr
    
    Prince John
19. Beperktedijkbewaking 26 januari 2026 22:26

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    Op vele plekken in de wereld worden (op zich goedbedoelde religies) onderdrukt. In sommige landen zijn het boeddhisten, elders moslims, hindoes, joden of christenen. In China en Noord-Korea wordt alles onderdrukt.
    In NL belooft de grondwet gelukkig vrijheid van godsdienst. Tot mijn schrik zijn er nu prinsen die daaraan lijken te gaan morrelen.
    Bij onze grootste bondgenoot staat een seniele mafkees aan het roer. De wereld wordt steeds enger.
20. Beperktedijkbewaking 27 januari 2026 05:30

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    quote:

    Beperktedijkbewaking schreef op 23 januari 2026 23:55:

    [...]
    ....
    Hier komt Schrödingers kat om de hoek kijken. Of letterlijk uit de doos. "Tell Schrödinger I survived!"
    
    *) Ik gebruik hier heel nadrukkelijk het woord 'waarnemer', en niet 'waarneming'. Maar dat is een verhaal op zich.
    

    Het onderwerp is te boeiend om er niet op terug te komen, zeker ook dat verschil tussen waarneming en waarnemer. Ik ben geabonneerd op de Youtube-filmpjes van Sabine Hossenfelder, die met een nasaal Duits accent elke week iets geheimzinnigs uit de theoretische fysica presenteert (gelardeerd met enig reclame waarmee ze kennelijk haar brood verdient). Deze week kwam ze met iets iets moeilijks dat voortborduurt op Schrödingers kat:
    www.youtube.com/watch?v=Xb9GpYM9Xa4
    
    Voor ik verder ga: op sec 44 laat ze heel even een beroemde foto zien. Het zijn de deelnemers aan de Fifth Solvay Conf. on QM in 1927. In de bijlage dezelfde foto, maar nu met de namen erbij.
    
    Laat ik het moeilijke verhaal van Sabine wat simplificeren. De kat zit in een doos met een radioactief atoom, een detector en een pistool. Zodra het atoom vervalt door uitzending van een alpha-deeltje wordt dat gedetecteerd, gaat het pistool af en is de kat dood.
    Wanneer dat gebeurt is onvoorspelbaar. Zonder in de doos te kijken hebben we een kwantummechanische superpositie van twee toestanden: kat dood of niet dood.
    
    Een laboratoriumlaborant kijkt af en toe in de doos en constateert dan of de kat al dan niet dood is. Als de kat niet dood is valt het radioactieve atoom terug naar zijn grondtoestand, maar kan het door 'tunneling' even later toch weer vervallen. Dat moment is onvoorspelbaar.
    Als de kat wel dood is er geen superpositie meer, de golffunctie is 'ingeklapt' tot 1 toestand. De laborant noteert het sterfgeval in zijn logboek, met de tijd van de waarneming erbij.
    
    Maar stel je nu voor dat kat en laborant opgesloten zijn in een hermetisch afgesloten bunker, met slechts een datakabel naar de buitenwereld. Via die kabel wordt elke minuut een foto van het voederbakje van de kat verstuurd, waar de hoogleraar en baas van de laborant -laten we hem Gerard noemen- naar kan kijken. Als het voer verminderd is weet Gerard dat de kat nog leeft.
    Als het voer onaangeroerd blijft weet Gerard: de kat is dood. Dan noteert hij dat.
    
    Is dat in dezelfde minuut als de aantekening van de laborant? Nee, en hou je nu vast: als er 'per kat' geen enkele communicatie is tussen de laborant en Gerard, en eea met vele katten herhaald wordt is er geen enkele correlatie tussen het logboek van de laborant en dat van Gerard.
    Maar als Gerard via die datakabel ook in het logboek van de laborant kan kijken, zal hij bij elke door de laborant dood gemelde kat geen aangeroerd voedsel meer aantreffen.
    
    Deze experimenten zijn echt gedaan! Niet met katten maar met de polarisatierichtingen van twee entangled fotonen, waarbij 'de laborant' vervangen is door een polarisatiemeting van foton A waarvan het resultaat automatisch in een computer werd opgeslagen. Zo lang een mens die computer niet uitlas vertoonde metingen aan foton B een interferentiepatroon overeen komend met een QM superpositie van polarisatierichtingen: up en down. Zodra men de computer van A wel uitlas was de superpositie bij B weg en kon men per foton de uitkomst deterministisch voorspellen.
    
    Dat is QM, vrienden!
    Ik leg het hier wat simpel uit, het hele verhaal kan je vinden in de artikelen en boeken van Paul van Leeuwen:
    quantumphysics-consciousness.eu/index...

    Bijlage:
21. Beperktedijkbewaking 27 januari 2026 07:19

    auteur info

    • Beperktedijkbewaking

      Lid sinds: 05 sep 2003

      Laatste bezoek: 12 mrt 2026

    • Aanbevelingen

      Ontvangen: 13635

      Gegeven: 17454

    •    Aantal posts: 27.453

    De Gerard uit het verhaal hierboven baalt van ondeterministische superposities. Hij zoekt naar 'hidden variables'. Misschien denkt hij die op Mars te vinden? Hij propageert namelijk reizen naar de rode planeet.
    
    Als je jong en gezond bent en het geen probleem vindt om nooit meer terug te keren kan je je bij Gerard of Elon Musk aanmelden.
    Nageslacht op Mars zal je nooit meer krijgen. Weet je nog dat ik het had over kosmische straling? Nee, niet door het Oh-my-God deeltje. Wel door vele een miljard maal minder energetische deeltjes.
    
    En dan hebben we nog de nationale knapperd Robbert Dijkgraaf. Keek mee over de schouders van Gerard en Martin. Durf te wedden dat hij de gravin op de Maliesingel niet gekend heeft.
    Robbert heeft echt overal verstand van. Zijn presentaties bij DeWereldDraaitDoor, o.a. over supergrote getallen in de natuur, waren nog wel te pruimen. Ik bezondig me er in deze draad ook regelmatig aan.
    
    Maar zijn 'gesprek' met Eva Jinek onlangs vond ik een afknapper. 'Uitleg' over AI die elke slimme krantenlezer had kunnen oplepelen.
    Maak mij niet wijs dat diepgaandere kennis over Kalmanfiltering en neurale zelflerende netwerken op de Maliesingel of in Princeton regelmatig op het menu stonden, Robbert.
    
    Jij, Robbert, hebt in de stoel van Einstein gezeten en dat moet de hele wereld weten. Maar heb je ooit een Einstein-paradox opgelost?
    Ik wel, van H.A. Einstein, de zoon. Het had te maken met de 'klassieke mechanica' van rollend en soms springend of gesuspendeerd korrelig materiaal, met erosie van rivieroevers of berghellingen, of met woestijnvorming ('dust bowl'). En met turbulentie-inzichten van dwarse figuren als Henk Tennekes (en ik, zei de gek).
    
    Op infrastructureel gebied en m.b.t. klimaatadaptatie heb ik in mijn leven veel meer gedaan dan jij Robbert. Terwijl jij Einstein's bureau zat te bewonderen keek ik naar rivieren. Aan de rimpelingen op hun oppervlak kan ik aflezen wat er zich daaronder afspeelt. En dat is meer dan wat jij ooit kan bevroeden.
    
    Weet je wat ik echt knap vind? Jonge Delftse honden (m.n. Delftse hondinnen) die de lange-termijn relaties bestuderen tussen het bodemverhang (van Lobith tot de Haringvliet) en de veranderende zeefcurve van het bodemmateriaal in onze rivieren. Grandioos, klimatologisch relevant en economisch uiterst belangrijk (scheepvaart, dijkhoogten).
    
    Wat lopen we infrastructureel toch voor op dat Amerika van blaaskaak Trump. Bij elke lekkende riool daar moet Arcadis bij wijze van spreken ingeschakeld worden. Van burgemeester Pete Buttigieg die er iets aan wilde doen hoor je ook niet veel meer. Ik hoop dat zijn tijd nog komt.